Vrijwilligerswet - Algemeen

  1. Is mijn inzet in een personeelsvereniging te typeren als vrijwilligerswerk?

    Nee. Een personeelsvereniging is een besloten club. De activiteiten die ze organiseert komen de eigen leden ten goede.

  2. Is mijn inzet in een zelfhulpgroep vrijwilligerswerk?

    Groepen die alleen samenkomen om zichzelf en elkaar te helpen zijn geen vrijwilligersorganisaties. In die zin valt ‘zelfhulp’ niet onder het vrijwilligerswerk. Zelfhulpgroepen zijn soms vrijwilligersorganisaties, zeker als ze zich verder ontwikkelen en ook een ‘externe’ dimensie krijgen. Groepen die daarnaast ook andere taken op zich nemen in het belang van de vereniging (bv. ledenadministratie, documentatiecentrum) vallen wel onder de vrijwilligerswet.

  3. Mag een student vrijwilligerswerk en een studentenjob , in dezelfde vakantie of hetzelfde jaar combineren (en voor dezelfde opdrachtgever)?

    Als het om verschillende opdrachtgevers gaat, geldt geen enkele beperking voor de combinatie van vrijwilligerswerk en een studentenjob, zolang voor beide vormen van tewerkstelling de specifieke regels gerespecteerd worden.
    In de wet van 3 juli 2005 is ook geen enkele beperking ingevoerd waarbij een werknemer of student, die eerst was tewerkgesteld met een gewone arbeidsovereenkomst of studentencontract, daarna diezelfde activiteit verricht als vrijwilliger bij eenzelfde werkgever.

    Sinds 2007 houden zowel de RSZPPO als de RSZ enkel nog rekening met de nieuwe formulering: "elke activiteit die niet door dezelfde persoon en voor dezelfde organisatie wordt verricht in het kader van een arbeidsovereenkomst, een dienstencontract of een statutaire aanstelling". Dus kan een student of monitor voor of na zijn arbeidsovereenkomst, aan de slag als vrijwililger bij dezelfde opdrachtgever. Een werknemer of student kan echter geen activiteiten verrichten als vrijwilliger, die hij of zij ook verricht in het kader van een "lopende" arbeidsovereenkomst of studentencontract.
    Wanneer er een andere taakomschrijving is, vervalt het cumulverbod wel. Het VDS heeft daaromtrent een bevestigend antwoord van minister Demotte gekregen. Geval per geval moet nagegaan worden of het niet gaat om een "gecamoufleerde arbeidsovereenkomst". Eén van de elementen die hierbij een rol kunnen spelen, is het feit of de activiteiten, die een werknemer of student als vrijwilliger verricht (bij dezelfde organisatie), niet in het verlengde liggen van de activiteiten die hij normaal in het kader van de arbeidsovereenkomst of het studentencontract uitoefent.

    Over het cumulverbod van vrijwilligerswerk en studentenjob (bij eenzelfde werkgever) vindt u meer info bij vds@staf.speelplein.net.

    studentenjob: goed om weten
    wegwijs in de studentenarbeid
    www.studentenjobs.be

  4. Wat zal er gebeuren als we de wet aan onze laars lappen?

    Echte sancties worden in de vrijwilligerswet niet opgesomd. Dat neemt niet weg dat je er licht mag over gaan, want met deze wet krijgt de vrijwilliger een sterkere positie. Als er iets misloopt of je loopt tegen de lamp om de ene of de andere reden, dan draagt de organisatie alle verantwoordelijkheid, met mogelijk heel wat nare gevolgen. Er is immers altijd mogelijkheid dat een overheidsinspectie (financiën, sociale zekerheid, arbeid, RVA,… controle uitvoert in de organisatie. Als die overtredingen of misbruiken vaststellen, kan de organisatie daarvoor gesanctioneerd worden. Het blijft bovendien ook mogelijk dat een ‘derde’ klacht indient tegen de organisatie, met mogelijk negatieve gevolgen voor de organisatie.

  5. Welke andere (on)bezoldigde arbeid valt buiten het toepassingsgebied van deze wet?

    De vrijwillige brandweerlieden, de ambulanciers van de Dienst 100 die deel uitmaken van het openbaar brandweerkorps en de vrijwillige leden van de civiele bescherming, hebben een apart statuut.
    De vergoeding van deze vrijwilligers wordt berekend op basis van minstens het gemiddelde van de wedden van de overeenstemmende graad van het beroepspersoneel.
    Over de belastingvrije vergoeding waarvan ze kunnen genieten, lees je in art.17quater. Deze vergoedingen zijn niet combineerbaar met de kostenvergoeding waarover sprake in de vrijwilligerswet. Maar die vrijwilligers mogen wel een kostenvergoeding krijgen wanneer zij voor een andere organisatie een opdracht vervullen.

    Voor
    onthaalmoeders, pleegouders, artistieke prestaties gelden ook aparte regelingen.

    Gemachtigde opzichters "kunnen" vrijwilliger zijn maar ook PWA-ers.


    Aanpassing KB van 06/05/71 mbt het modelreglement voor de organisatie van de gemeentelijke brandweerdiensten (pag. 13 e.v.).
     

  6. Wie een wijkfeest organiseert, valt die onder de vrijwilligerswet?

    Ja, want het wijkfeest richt zich tot de wijk, dat is een ruimere context dan het familie- of privéverband. De verplichtingen die de wet oplegt, moeten dus nageleefd worden.

    Mogelijk wordt het initiatief gezien als van een zogenaamd "onafhankelijke feitelijke vereniging" waarvoor de aansprakelijkheids- en verzekeringsregeling niet geldt.

    Je kan in beide gevallen een aanvraag doen voor een gratis vrijwilligersverzekering.

    Als het wijk- of buurtfeest door de gemeente wordt georganiseerd of gestimuleerd, is het belangrijk na te gaan of de gemeente een verzekering aanbiedt.

Kostenvergoeding

  1. Aan wie is het om te controleren dat de maxima van de forfaitaire kostenvergoeding niet worden overschreden?

    Het is een gedeelde verantwoordelijkheid voor de organisatie én de vrijwilliger:

    • de organisatie waakt erover dat het belastingvrij maximum voor geen enkele vrijwilliger wordt overschreden, zodat ze niet kan beticht worden van het "bezoldigen" van haar vrijwilligers;
    • de vrijwilliger moet het zelf ook bewaken, zeker als hij meerdere organisaties een forfaitaire vergoeding ontvangt. De vergoedingen van de verschillende organisaties dienen samen geteld te worden om te bepalen of het maximum niet overschreden werd. 
  2. De vrijwilligers krijgen een kostenvergoeding. Mag een geschenk dan nog?

    Een geschenk kan gezien worden als vergoeding 'in natura', zeker als het op regelmatige basis zou worden gegeven. Wat absoluut uit den boze is, is om kostenvergoedingen 'aan te vullen' met bepaalde geschenken (kadocheques,boekenbons,...); omdat er dan sprake is van een verdoken betaling.

    Dat neemt echter niet weg dat de organisatie occasioneel wel eens een geschenk kan overhandigen aan de vijwilliger (bvb. bij een specifieke gelegeneid).

  3. Dient de organisatie fiscale fiches af te leveren aan de vrijwilligers?

    Nee, de oganisatie moet geen fiscale fiches opstellen. Dergelijke fiches moeten opesteld worden als er een vergoeding wordt betaald voor geleverd prestaties, geleverde diensten. Wie een inkomen verwerft, zelfs eenmalig, dient dit aan te geven aan de fiscus. Daarvoor dient dergelijke fiscale fiche.

    De vrijwilligersvergoeding is echter in essentie een terugbetaling of vergoeding van in het vrijwilligerswerk gemaakte kosten. Daarvoor dient geen fiscale fiche opgesteld te worden, want de vrijwilligersvergoeding is zowel vrijgesteld op ht vlak van fiscaliteit als op het vlak van de sociale zekerheid.

    Het afleveren van dergelijke fiche aan vrijwilligers zou hen in de problemen kunnen brengen, dus... niet doen!

  4. Heeft een vrijwilliger recht op een kostenvergoeding?

     Nee, er is geen recht op kostenvergoeding. De organisatie bepaalt zelf of ze de door de vrijwilliger gemaakte kosten kan/wil vergoeden, welk systeem dat ze eventueel toepast, eventuele bijkomende voorwaarden.

    De oganisatie maakt wel aan het begin van het engagement duidelijk (informatieplicht) of er kosten vergoed worden of niet, en zo ja, volgens welk systeem de organisatie dan werkt.

  5. Moet de organisatie de betalingen aan vrijwilligers bijhouden? Hoe dan?

    In het geval er reële kosten worden uitbetaald, moeten alle bewijsstukken door de organisatie bijgehouden en geregistreerd (boekhouding) worden.

    Als de vrijwilliger een forfaitaire kostenvergoeding ontvangt, moeten die betalingen daarnaast ook bijgehouden worden in een register met:

    • naam van de vrijwilliger
    • adres 
    • rijksregisternummer
    • startdatum van het engagement
    • de data waarop de vrijwilliger een vergoeding ontving en het bedrag/dag.

    Indien de vrijwilliger een forfaitaire kostenvergoeding in combinatie met vervoerskosten krijgt, moet het register aangevuld worden met (de verwijzing naar) de gedetailleerde bewijsstukken van de afgelegde trajecten. De bewijsstukken vermelden per rit:

    • naam - datum - van/naar - reden verplaatsing - aantal kms - tarief - totaal bedrag.
  6. Moet/mag bij de overschrijving van een vergoeding een code voorzien worden i.v.m. de bescherming tegen (loon)beslag?

    Vrijwilligerswerk is onbezoldigd! De kostenvergoeding valt daardoor buiten de beschermde "inkomsten".
    Aangezien in de wet sancties zijn bepaald in geval van verkeerd gebruik van de vrijstellingscodes, raden wij alle organisaties aan om de wet niet te "interpreteren".



     

Formaliteiten

  1. Een arbeidsongeschikte ambtenaar heeft geen adviserend geneesheer. Wat moet hij doen om in orde te zijn?

    Personeelsleden van overheidsdiensten die wegens gezondheidsredenen in aanmerking komen voor een vroegtijdige pensionering, moeten niet aan bijkomende voorwaarden voldoen om vrijwilligerswerk te mogen doen.

    voor andere personeelsleden gelden deze formaliteiten

  2. Hebben vrijwilligers een medische keuring nodig voor personenvervoer?

    Sedert 15 november 2008 is het betreffende verkeersreglement aangepast en is deze verplichting niet meer van toepassing voor rijbewijs B.
    Zie in de laatste kolom bij "Minimumleeftijd en categorie van rijbewijs".

Aansprakelijkheid

  1. Kan een feitelijke vereniging burgerrechtelijk aansprakelijk gesteld worden?

     Ja, maar niet zomaar. Indien een feitelijke vereniging als dusdanig aansprakelijk gesteld wordt, kunnen  mogelijkerwijze alle afzonderlijke leden van de feitelijke vereniging, ieder voor een evenredig deel moeten bijdragen tot het vergoeden van de schade, dus ook die leden die in de feiten zelf geen fout(en) hebben gemaakt, mogelijk zelfs niet betrokken waren bij het gehele schadegeval.

    Ook feitelijke verenigingen kunnen hiertegen een (bepaalde, financiële) bescherming nemen door een BA-verzekering te sluiten.

  2. Kunnen bestuursvrijwilligers persoonlijk burgerrechtelijk aansprakelijk gesteld worden?

    Ja, want een bestuursvrijwilliger (we bedoelen hiermee niet de bestuursleden van een afdeling) geniet als bestuursvrijwilliger geen immuniteit via de vrijwilligerswet. In zijn/haar hoedanigheid als bestuursvrijwilliger kan hij/zij eventueel persoonlijk burgerrechtelijk aansprakelijk gesteld worden.

    Een bestuurslid van een vzw draagt immers een bestuurdersaansprakelijkheid: hij/zij  heeft een taak tegenover de organisatie (o.a. goed bestuur) en tegenover de buitenwereld (o.a. vertegenwoordiging van de organisatie). 

    Normaal gezien zal de organisatie (als rechtspersoon) bescherming bieden. Dus niet meteen panikeren, welm erop letten dat je je bestuursfunctie ernstig neemt.

Verzekeringen

  1. Ben ik verzekerd als ik als vrijwilliger met mijn eigen wagen rijd?
    Ja, de eigen autoverzekering komt tussen.
    Eerst en vooral: de vrijwilligers die zich verplaatsen met hun eigen wagen, zijn verzekerd via hun (verplichte) autoverzekering. Die verzekering biedt dekking voor de burgerrechtelijke aansprakelijkheid. Wie in het verkeer, veelal door een fout, schade veroorzaakt aan een ander (voetganger, fietser, motorrijder, automobilist) kan rekenen op de tussenkomst van de eigen autoverzekering, ook als hij/zij rijdt als vrijwilliger.
     
    De vrijwilligerswet bevestigt dit principe. Zelfs als de vrijwilliger ‘in opdracht rijdt’ van een vrijwilligersorganisatie, kan hij/zij beroep doen op de eigen polis.

    Een ‘normaal’ gebruik van de wagen zal meestal geen probleem opleveren. Voorzichtigheid is wel geboden als de vrijwilliger veel kilometers voor het vrijwilligerswerk rijdt. Sommige verzekeraars rekenen dan een bijpremie aan (vaak vanaf meer dan 3.000 Km extra). 

  2. Ik heb zelf geen omniumverzekering. Zal de organisatie mijn eventuele schade vergoeden?

     Vooreerst dit: de eigen autoverzekering komt niet eindeloos tussen

    Als de vrijwilliger enkel een BA-verzekering heeft voor de wagen, en hij/zij loopt bij het ongeval waarvan hij/zij schuld treft, zelf materiële schade op, dan is er normaal, via de eigen verzekering, geen tussenkomst voorzien!
     
    De vrijwilligerswet verplicht niet dat de organisatie ook voor dit soort gevallen een verzekering sluit. Dat belet echter niet dat de organisatie eventueel toch aansprakelijk gesteld kan worden (bv. de vrijwilliger rijdt in opdracht van de organisatie en maakt daarvoor gebruik van de eigen wagen). De vraag bij wie de aansprakelijkheid in dergelijke gevallen ligt, kan aanleiding geven tot discussies (waar stopt de aansprakelijkheid van de vrijwilliger?(waar begint de aansprakelijkheid van de organisatie?).
    Sommige organisaties sluiten daarom zelf wel aparte omniumverzekeringen af. In dat geval kan de vrijwilliger op een vergoeding rekenen als hij/zij materiële schade heeft opgelopen. De vrijwilligerswet verplicht dit echter niet.
  3. Mag een organisatie instappen in een collectieve verzekeringspolis?

    Daar is niets op tegen. Essentieel is dat de verzekeringsplicht wordt nageleefd. Dat kan via het sluiten van een individuele of van een collectieve polis.

    Een collectieve verzekeringspolis kan interessant zijn als de organisatie of organisaties die als verzekeringsnemer optreden gelijkaardige activiteiten uitvoeren en daarvoor een verzekering willen sluiten. Als de activiteiten té verschillend zijn, bestaat het risico dat de verzekeringspolis hiaten vertoont en onvoldoende aansluit bij wat de organisatie concreet nodig heeft.

Informatieplicht

  1. Is het opstellen van een organisatienota verplicht?

     Nee, voor de vrijwilligerswet is dat niet verplicht. Er bestaat enkel een informatieplicht.

    Voor de organisaties die onder het Vlaams decreet vrijwilligerswerk vallen (de sectoren Welzijn en Gezondheid) geldt er wel een verplichting om een vrijwilligersovereenkomst of afsprakennota op te stellen. Raadpleeg onze modeldocumenten

Bestuursvrijwilligers

  1. Zijn bestuursleden vrijwilligers?

    Ja, in zoverre ze zich onbetaald inzetten en dus geen bezoldigd mandaat opnemen of geen presentiegelden ontvangen. Let op: de bestuurdersaansprakelijkheid is een geval apart. Hiervoor geldt strikt genomen geen verzekeringsplicht!

Feitelijke verenigingen

  1. Wat is een zogenaamd ‘onafhankelijke feitelijke vereniging’?

    Dat is een begrip dat we vanuit het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk vzw zelf hebben geïntroduceerd omwille van de volgende redenen: • De vrijwilligerswet is duidelijk niet van toepassing op alle vrijwilligersorganisaties: initiatieven van ‘vrijwillige inzet’, van activiteiten die door één trekker worden opgezet, die zich meer situeren in familie- of vriendenverband, vallen duidelijk niet onder de vrijwilligerswet: ze is dus niet van toepassing. • Er zijn organisaties die met vrijwilligers werken en die onder de toepassing van de vrijwilligerswet vallen, maar niet vallen onder de specifieke aansprakelijkheidsregeling en dus ook geen verzekeringsplicht dragen. Dit soort organisaties noemen we zogenaamd ‘onafhankelijke feitelijke verenigingen’ want ze o Vallen onder de vrijwilligerswet o Vallen niet onder de aansprakelijkheids- en verzekeringsregeling o Hebben geen betaald personeel in dienst o Zijn niet verbonden aan een koepel Deze onafhankelijke feitelijke verenigingen ‘opereren’ dus op eigen houtje.

Vrijwilligers

  1. Kan een lid van een vereniging ook een vrijwilliger zijn?

    Ja, dat kan. Het lid dat actief meehelpt met het bestuur, de planning, de organisatie en/of de uitvoering van de activiteiten is een vrijwilliger. Een lid dat gewoon deelneemt aan de activiteiten (de activiteiten zogezegd "consumeert") is geen vrijwilliger.

Stel ons een vraag

Heb je een vraag i.v.m. de vrijwilligerswetgeving waarvoor je op deze site geen antwoord vindt, ook niet als je hierboven een trefwoord invult? Stel ze ons. Wij proberen je zo snel mogelijk verder te helpen.

Met dank aan Ga naar de site van de Koning Boudewijn Stichting Ga naar de site van de Telenet Foundation Ga naar de site van de Vlaamse Gemeenschap Ga naar de site van de Vlaamse Gemeenschapscommissie
Ga naar de site van de Provincie Antwerpen Ga naar de site van Het Punt Ga naar de site van de Provincie Limburg Ga naar de site van de Provincie Provincie Oost-Vlaanderen Ga naar de site van de Provincie Vlaams-Brabant Ga naar de site van het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk Ga naar de site van de Provincie West-Vlaanderen